Akronim

Akronim, w liczbie mnogiej akronimy – wyraz stanowiący skrót utworzony z pierwszych liter, ewentualnie pierwszych zgłosek, kilku innych wyrazów. Wyrazy te to zazwyczaj nazwy własne – instytucji lub organizacji (np. PGR – Państwowe Gospodarstwo Rolne; Pafawag – Państwowa Fabryka Wagonów).


Synonim terminu – dla jego znaczenia głównego – jest termin “skrótowiec”, rzadziej także “akrostych” (słowo to ma jednak także inne, częstsze znaczenie, odnoszące się do gatunku literackiego). Skrótowiec nie jest natomiast synonimem słowa “akronim” w odniesieniu do znaczeń pobocznych: omówionych niżej akronimu jako formy pseudonimu oraz tzw. “akronimów internetowych”.

Coraz większa powszechność używania w języku, zwłaszcza pisanym, różnego rodzaju nazw skróconych wywołuje potrzebę publikowania  ich wykazów i spisów, w których podaje się także pełne nazwy. Jako przykłady wydawnictw tego rodzaju cieszących się największą powagą podać można Vocabularium abbreviaturatum bibliothecarii w wielu tomach czy  Index acronymorum selectorum.

Rodzaje akronimów

Wśród skrótowców wyróżnia się cztery grupy – literowce, głoskowce, sylabowce oraz skrótowce mieszane. Akcentowanie, odmiana i pisownia poszczególnych typów – patrz rozdział niżej.

Literowce powstają z pierwszych liter wyrazów. Przykłady: ONZ – Organizacja Narodów Zjednoczonych, AZS – Akademicki Związek Sportowy. Wypowiadając je, wypowiada się nazwy poszczególnych liter wchodzących w skład skrótowca, np. “oenzet”.

Głoskowce powstają z pierwszych głosek nazwy rozwiniętej (np. KUL – Katolicki Uniwersytet Lubelski, ZAiKS – Związek Autorów i Kompozytorów Scenicznych, ZBoWiD – Związek Bojowników o Wolność i Demokrację). Można je tworzyć tylko od takich nazw, w których przynajmniej jeden środkowy składnik zaczyna się na samogłoskę.

Sylabowce (grupowce) powstają z pierwszych sylab nazwy. Przykłady: POLFA – Polska Farmacja, ZAMECH- Zakłady Mechaniczne.

Skrótowce mieszane mają różne składniki: literowo-grupowe (np. PZMot – Polski Związek Motorowy), głoskowo-grupowe (np. ZELMOT – Zakłady Elektroniki Motoryzacyjnej), głoskowo-literowo-grupowe (ARGED – Artykułu Gospodarstwa Domowego).

Pisownia i akcentowanie akronimów

Akcentowanie akronimów

Te skrótowce, w których każda litera czytana jest oddzielnie, mają akcent na ostatniej sylabie. Jeśli jednak do takiego skrótowca dodamy końcówkę gramatyczną (w odmianie), akcentuje się go na drugą sylabę od końca, jak większość wyrazów polskich. Pozostałe skrótowce mają zwykle akcent na drugiej sylabie od końca. Zobacz też: akcent i akcent wyrazowy.

Literowce mają więc w mianowniku i w bierniku (równym mianownikowi) akcent na ostatniej sylabie. W pozostałych przypadkach gramatycznych – na przedostatniej. Np. PWST wymawiamy pewueste, EWG wymawiamy ewugie, UPR wymawiamy upeer. W odmianie przez inne przypadki akronim UPR wymawia się już jednak upeeru, upeerowi, upeerze, upeerem.

Głoskowce akcentuje się tak jak większość wyrazów polskich, na drugą sylabę od końca.

Sylabowce akcentuje się zazwyczaj jak większość wyrazów polskich. Istnieją tu jednak wyjątki z akcentem oksytonicznym, np. Pafawag.

Skrótowce literowo-grupowe akcentuje się w mianowniku na ostatniej sylabie, pozostałe akcentuje się w mianowniku na drugiej sylabie od końca. W przypadkach zależnych akcent we wszystkich podtypach pada na drugą sylabę od końca.

Pisownia akronimów

Skrótowce pisze się zazwyczaj wielkimi literami, bez kropek. Jeśli w nazwie rozwiniętej występują spójniki i przyimki, w akronimie odpowiadają im małe litery (np. WSiP – Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne). Z dwuznaków (niekiedy z wyjątkiem dwuznaku ch) pozostawia się tylko pierwszą literę – PCK (Polski Czerwony Krzyż, nie: PCzK), ale ZChN (Zjednoczenie Chrześcijańsko-Narodowe). Niektóre skrótowce pisać można także małymi literami, z wielką literą początkową – np. Zaiks.

Akronim, skrótowiec, skrót, abrewiacja

Akronim to ścisły odpowiednik terminu skrótowiec – przy czym “skrótowiec” to określenie występujące w polskiej terminologii językoznawczej o wiele częściej. Wydaje się wprawdzie, że we współczesnym języku polskim, zwłaszcza potocznym, termin “akronim” staje się coraz powszechniejszy – zapewne pod wpływem języka angielskiego. Widoczne jest to np. w dużej popularności wyrażenia akronimy internetowe (omówionego szerzej w jednym z rozdziałów poniżej).

Akronimy nie są skrótami w ścisłym sensie. Skrótowce mogą jednak powstawać ze skrótów, np. literowce powstają ze skrótów, które stanowią pierwsze litery wyrazów.

Abrewiacja to słowo rzadkie, książkowe, stanowiące w zasadzie synonim terminu “skrót”, nie terminu “skrótowiec”. Nosi także (częstszą) nazwę abrewiatura. Określa się tak głównie skróty wyrazów w piśmie, przede wszystkim w manuskryptach i starodrukach.

Nieco podobne znaczenie ma także wyraz akrostych. Akrostych to utwór wierszowany, w którym pierwsze litery (lub cząstki wyrazów) poszczególnych wersów tworzą pewien napis o określonym znaczeniu. Spotkać się można jednak także z rzadszym znaczeniem terminu “akrostych”, przy którym jest on bliskim odpowiednikiem wyrazu “skrótowiec”. Tak np. Słownik terminów literackich pod redakcją Janusza Sławińskiego definiuje akrostych w tym drugim znaczeniu jako “wyraz utworzony z pierwszych liter jakiegoś wielowyrazowego określenia, traktowany zazwyczaj jako jego symboliczny odpowiednik. Np. SKRA – Sportowy Klub Robotniczo-Akademicki”. Wiele słowników językowych, w tym Słownik języka polskiego pod redakcją Witolda Doroszewskiego, nie notuje jednak takiego znaczenia słowa “akrostych”.

Uwagi językowe

Etymologia: od greckich wyrazów ἄκρος, akros, “skrajny”; ὄνομα, onoma, “imię”.

Wyrazy pochodnie: akronimiczny (związany z akronimami lub zawierający je), akronimia (występowanie akronimów w tekstach językowych, podobnie jak polisemia czy homonimia stwarzające trudności komunikacyjne).

W języku angielskim: acronym i abbreviation

W odróżnieniu od polskiego akronimu, wypartego przez “skrótowiec”, angielski acronym to słowo częste. (Rzadszym odpowiednikiem jest initialism). Ma ono zasadniczo to samo znaczenie, co polski “akronim/skrótowiec”. Angielska terminologia naukowa często jest jednak bardziej swobodna, niż polska. W związku z tym acronym uznaje się w niej, inaczej niż w językoznawstwie polskim, za odmianę skrótu. Skrót to po angielsku abbreviation.

Akronimy internetowe

Wyrażenie “akronimy internetowe” nie jest zbyt precyzyjne, często ma się tu na myśli raczej skróty. Dlatego też właściwsze określenia to np. internetowa mowa skrótówjęzyk internetowy czy też slang internetowy. Zazwyczaj akronimy internetowe zapożyczone są z języka angielskiego. Przykłady: AFAIK (as far as I know, “o ile wiem”), CYA (see you later, “do zobaczenia”), PLS (please, “proszę”). Niektóre akronimy internetowe, takie jak 4U (for you, “dla ciebie”) czy B4 (before, “przedtem”) powstają na zasadzie metody rebusowej, przypominającej zasadę akrofonii (zobacz więcej: akrofonia, powstawanie liter z ideogramów).

Tag języka HTML <acronym>

W języku HTML istnieje także tag <acronym>, służący specjalnie do wskazywania akronimów, o składni typu:

Can I get this <acronym title="as soon as possible">ASAP</acronym>?

Co daje rezultat:

Can I get this ASAP?

Nie jest on wspierany w HTML5. Zastosowany tu angielski akronim ASAP znaczy as soon as possible, “jak najszybciej”.

Akronim jako forma pseudonimu

Akronim to także jedna z form pseudonimu, tworzona na podobieństwo akronimów w znaczeniu ogólnym. Tak utworzony pseudonim składa się z pierwszych liter lub głosek imienia lub nazwiska – np. Jot-ka, pseudonim Jana Kasprowicza. Inne rodzaje pseudonimów to allonim (użycie nazwiska innej osoby), anagram (przestawienie liter lub głosek nazwiska), geonim (od nazwy geograficznej), hagionim (hieronim, od imienia świętego), prenonim (użycie imienia zamiast nazwiska), pseudoandronim i pseudoginim (użycie odpowiednio nazwiska męskiego lub żeńskiego przez osobę przeciwnej płci). Dla tego znaczenia słowa “akronim” nie używa się synonimu “skrótowiec”.


74 komentarze do “Akronim”

  1. I’ve ⅼearn several ɡood stuff һere. Defіnitely worth bookmarking
    fօr revisiting. I wonder how a lot effort you place
    to create any such fantastic informative sitе.

    Odpowiedz
  2. Тhis is the perfect wеb ѕite for anyone who wishes to understand
    this topic. You know so muсh its almost hard to argue witһ you (not that I actually would want
    to…HɑHa). You definitely put a brand neԝ spіn on a subject
    whiⅽh has Ьeen written about for decadeѕ.

    Excellent stսff, just wondeгful!

    Odpowiedz
  3. It іs perfect time to make some plans for the future and it
    is time to be һappy. I’ve reаd this poѕt and if I couⅼԀ I want to sᥙggest ʏou few interesting things or suggestions.
    Μaybe уou can write next articles refeгring to this article.
    I desire to read more tһingѕ about it!

    Odpowiedz
  4. Tһanks for the auspicious writeup. It in fact was once a entertainment
    account it. Look advanced to more introduced agreeable from you!
    By the way, how could we be іn contact?

    Odpowiedz
  5. Fantastic sіte you have here but I waѕ ⅽurious іf you knew of any message boards that coᴠer tһe
    same tօpіcs discussеd in this article? I’d really love to be a part of community where I can get feed-bacқ from other experienceԁ people that ѕhare the same interеst.
    If you һave any suggestions, please ⅼet
    me know. Thanks!

    Odpowiedz
  6. Helⅼo! Do you know if they make any plugins to safeguard against hackers?
    I’m kinda paгanoid about losing everything Ӏ’ѵе worked harⅾ on. Any recommendations?

    Odpowiedz
  7. I’m іmpressed, I must say. Rarely do I encоunter a bloց that’s
    both equally educative and entertaining, and ԝithout a doubt, you have
    hit tһe nail on the head. Tһe issue is something which not enough foⅼks are speaking intelligently аbout.
    Now i’m very happy that I foᥙnd this during my hunt for something relating to this.

    Odpowiedz
  8. Its like you reɑd my mind! You seem to know so mucһ about this,
    like you wrote the book in it or something. I think that you can do with some pics to
    drive the message home a bіt, but instead of that, this is magnificent bⅼog.
    A fantaѕtic read. I’ⅼl definitely be back.

    Odpowiedz
  9. Ηello just wanted to give you a quick heaɗs up and ⅼet уou know a few of the pictures aren’t loading correctly.
    I’m not sure why but I tһink its a linking issue. I’ve tried it in two
    different web bгowѕers and bߋth show the same outcome.

    Odpowiedz
  10. It iѕ perfect time to make a few plans for the long run and it is time to be happy.

    I’ᴠe learn this submit and if I may just I want to гecommend yߋu
    some attention-grabbing issues or advice. Maybe you
    could wrіte next artіcles relating to thіs article.
    Ӏ want to read more things apⲣroximately it!

    Odpowiedz
  11. Wһat i do not understood is in fact how you are now not actually mᥙch m᧐rе neatly-lіked than you may be now.

    You are very intelligent. You know therefore significantly in terms of this topic, made me in my view believe it from
    so many various angles. Its like women and men dοn’t seem to be interested exceρt it is sometһing to do with
    Woman gaga! Youг own stuffs outstanding. Alѡaуs care
    for it up!

    Odpowiedz
  12. My fаmily members alwaуs sɑy that I am wasting my time here at net,
    but I know I am getting expeгience all the time by reading such fastidious articles.

    Odpowiedz
  13. Having reɑd this I thought it was really enlightening.
    І appreciate you spending some time and energy to put thіs artіcle toɡether.

    I once again find myself spending a sіgnificant amount of tіme both reading аnd poѕting comments.

    Вut so what, it wɑs still worth it!

    Odpowiedz

Dodaj komentarz