Diagonalizm

Diagonalizm

Diagonalizm – w terminologii sztuk pięknych: zasada kompozycyjna. Polega na akcentowaniu w obrazie, rzeźbie lub innym dziele plastycznym kierunków i linii ukośnych (linii diagonalnych); ograniczeniu znaczenia pionów i poziomów na rzecz jednej lub kilku osi ukośnych. Stosowanie linii skośnych służy przede wszystkim nadaniu dziełu dynamiki, wywołaniu wrażenia ruchu. Ukośny kierunek kompozycji to diagonala.


Etymologia: z języka francuskiego, diagonal, “ukośny”. Do języka francuskiego słowo to przeszło z łaciny nowożytnej – (linea) diagonalis – “linia skośna”, “przekątna”. Do łaciny z kolei słowo to przeszło z greki – διαγώνιος, diagonios, “diagonalny”.

Kompozycja diagonalna w dziejach sztuki

Kompozycja diagonalna występowała szczególnie często w malarstwie barokowym (Rubens, Francisco de Zurbarán). W sztuce barokowej kompozycja taka opiera się jednak nie tylko na indywidualizacji pewnych elementów dzieła, ale także na powtarzalności i rytmiczności linii ukośnych: kompozycjom diagonalnym nieobca jest więc symetria. Przykład zastosowania obu tych zasad kompozycyjnych stanowić może Bankiet oficerów gwardii cywilnej Fransa Halsa (1616, Halsmuseum, Haarlem) – obraz, w którym symetria linii jest równie ważna, jak wrażenie ruchu. Inne wyraziste przykłady diagonalizmu baroku to Pogrzeb hrabiego Orgaza El Greca (1586-1588, Iglesia de Santo Tomé, Toledo) i Ostatnia wieczerza Jacopo Tintoretto (1594, kościół San Giorgio Maggiore, Wenecja).

Diagonalizm występował często także w sztuce hellenistycznej, w wielu aspektach bliskiej barokowej. Stosuje się nawet określenie “barok hellenistyczny”, podkreślające dynamikę rzeźby hellenistycznej – charakterystycznym przykładem jest diagonalistyczna Grupa Laookona z okresu hellenistycznego. Stosunkowo często diagonalizm pojawiał się także w malarstwie romantycznym. Tak w sztuce baroku, jak i w sztuce hellenistycznej diagonalna kompozycja dzieła pozwalała nie tylko na indywidualizację postaci i wprowadzanie ruchu, ale także na tworzenie dzieł zarazem monumentalnych i “teatralnych”, przykuwających uwagę odbiorcy.

Diagonalizm, wertykalizm, horyzontalizm

Przekątne podkreślane być mogą za pomocą światłocienia, koloru, określanego elementu przedstawianego. Podkreślenie takie występuje w kompozycji dzieł plastycznych rzadziej, niż tradycyjne linie pionowe (wertykalizm) i poziome (horyzontalizm). Często spotyka się metaforyczne określenie baroku jako “epoki diagonalizmu” (podczas gdy średniowiecze ze swoim teocentryzmem i dążeniem do Boga to “epoka wertykalizmu”, a renesans ze swoim antropocentryzmem i przywiązaniem do spraw ziemskich to “epoka horyzontalizmu”). Metafora ta ma ująć barok jako epokę dynamizmu, kontrastu, wewnętrznych napięć i walki sprzeczności.


Dodaj komentarz