Dzban

Dzban

Dzbanek

Dzbandzbanek, także kruża – naczynie wielorakich zastosowań, charakteryzujące się obecnością szyjki (zwężenie w górnej części naczynia) i ucha (pionowy uchwyt), przeważnie także poszerzonym wylewem oraz pękatym, przysadzistym brzuścem (część dolna). Mogą posiadać także pokrywki (zwłaszcza dzbany do przenoszenia płynów) i stopy. Dzbany wykonuje się z bardzo różnych materiałów, jak glinka ceramiczna, metal, szkło czy kamienie półszlachetne. Często także zdobi różnymi technikami. Służą najczęściej do przechowywania i przenoszenia płynów oraz materiałów sypkich.

Dzban a dzbanek

Dzbany należą do najstarszych typów naczyń, znane są już od czasów prehistorycznych (naczynia neolityczne). Podobnie jak technika i materiały wykonania, różnorodna jest także typologia nazw rodzajów dzbanków, zależąca od zastosowania i pochodzenia historycznego i geograficznego. Do nazw takich należą oinochoe (ojnochoe – w starożytnej Grecji), mlecznik, ampułka, nalewka (dzbanek do polewania rąk wodą, także aiguière), dzbanek do kawy, dzbanek do wina.

“Kruża”, określenie staropolskie, to dziś w języku polskim jedynie nazwa poetycka dzbanów, mogąca zresztą oznaczać także szerszej rozumianą czarę z uchem. Słowem “dzbanki” określa się zazwyczaj mniejsze dzbany, służące jako element zastawy stołowej, nie jako większe naczynia do przechowywania płynów.