Dzban

Dzban (dzbanek)

Dzbandzbanek, także kruża – naczynie wielorakich zastosowań. służące najczęściej do przechowywania i przenoszenia płynów oraz materiałów sypkich, zwłaszcza drobnoziarnistych. Z tego względu stanowi zazwyczaj naczynie baniaste.


Dzbany – główne formy i części naczynia

Dzbany charakteryzujące się obecnością szyjki (zwężenie w górnej części naczynia) i ucha (pionowy uchwyt). Inne typowe części dzbana to poszerzony wylew oraz pękaty, przysadzisty brzusiec (część dolna). Mogą posiadać także pokrywki (zwłaszcza dzbany do przenoszenia płynów), stopy oraz ułatwiające przelewanie płynów dzióbki.

Dzbany wykonuje się z bardzo różnych materiałów, takich jak glinka ceramiczna, metal, szkło czy kamienie półszlachetne. Często także zdobi różnymi technikami – zdobione jest zwłaszcza lico naczynia. Określa się tak również samą zawartość dzbana lub dzbanka, która stanowi wtedy pewnego rodzaju jednostkę miary (objętości).

Dzbany należą do najstarszych typów naczyń, znane są już od czasów prehistorycznych (naczynia neolityczne). Podobnie jak technika i materiały wykonania, różnorodna jest także typologia nazw rodzajów dzbanków, zależąca od zastosowania i pochodzenia historycznego i geograficznego. Do nazw takich należą oinochoe (ojnochoe – w starożytnej Grecji), mlecznik, ampułka, nalewka (dzbanek do polewania rąk wodą, także aiguière), dzbanek do kawy, dzbanek do wina. Dla form dzbanów w sztuce (zwłaszcza prehistorycznej i ludowej) charakterystyczna jest silna stylizacja – zdarzają się naczynia antropomorficzne (w kształcie głowy ludzkiej) i zoomorficzne, częsta jest również geometryzacja formy i motywów dekoracyjnych.

Dzban a dzbanek i kruża

“Kruża”, określenie staropolskie, to dziś w języku polskim jedynie nazwa poetycka dzbanów, mogąca zresztą oznaczać także szerszej rozumianą czarę z uchem. Słowem “dzbanki” określa się zazwyczaj mniejsze dzbany, służące jako element zastawy stołowej, nie jako większe naczynia do przechowywania płynów.


Dodaj komentarz