Naczynia antropomorficzne

Naczynia antropomorficzne

Naczynia antropomorficzne – naczynia o kształtach wyobrażających postacie ludzkie, względnie części ciała ludzkiego.

Naczynia tego rodzaju występowały niemal we wszystkich kulturach. Bardzo rozpowszechnione były już u początków ceramiki, w okresie neolitu. Często miały charakter sepulkralny: wymienić tu można zwłaszcza urny twarzowe oraz kanopy. Równie często miały jednak charakter naczyń ozdobnych codziennego użytku. W sztuce greckiej formy antropomorficzne (choć rzadziej, niż zoomorficzne) przybierały niekiedy rytony. Od późnego średniowiecza wyobrażeniami twarzy ludzkich szczególnie często zdobi się dzbany (charakterystyczne są tu np. face jugs w XIX-wiecznej sztuce afroamerykańskiej).

Etymologia: od słowa “antropomorfizm” (nie chodzi tu jednak o wymieniane przez słowniki sensy metaforyczne, ale o “kształt ludzki” w sensie dosłownym), z greckiego anthropos (człowiek) i morfe (kształt). Zobacz też: antropomorfizacja, środek stylistyczny polegający na nadaniu cech ludzkich pojęciom i przedmiotom.

W sztuce sepulkralnej

Urny twarzowe (popielnice twarzowe) charakterystyczne są np. dla kultury pomorskiej (epoka żelaza) – stąd też jej alternatywna nazwa, “kultura urn twarzowych”: w górnej części naczynia umieszczano schematyczne przedstawienie twarzy ludzkiej, wyobrażające zmarłego. Terminem “kanopy” określa się naczynia sepulkralne wielu kultur, egipskie (zazwyczaj kamienne) naczynia służące do przechowywania wnętrzności ludzkich, etruskie naczynia z pokrywami przedstawiającymi głowy ludzkie, czy też wymienione już urny twarzowe (wywodzące się prawdopodobnie od kanop etruskich).