Apoteoza

Apoteoza – uznanie istoty ludzkiej za istotę boską.

Bajka

Bajka Bajka – krótki utwór narracyjny pisany wierszem lub prozą, którego bohaterami są zwierzęta i ludzie (także rosliny lub przedmioty), zawierający pouczenie moralne. Pouczenie to zazwyczaj wypowiedziane jest wprost (jako morał bajki – najczęściej na końcu utworu) może też być dobitnie zasugerowane. Morał występujący na końcu bajki określany jest terminem epimythion. Rzadziej występuje morał jako formuła początkowa … Czytaj dalej

Albertusy

Albertusy: gatunek staropolskiej komedii sowizdrzalskiej.

Alba

Alba: gatunek w literaturze prowansalskiej, przejęty przez wiele innych. Pieśń poranna, pieśń o świcie.

Akrostych

Akrostych: gatunek literacki. Definicja, historia i rodzaje akrostychów. Akrostychy w poezji polskiej.

Azione sacra

Azzione sacra: forma muzyczna zbliżona do oratorium, ale inscenizowana. Zwłaszcza kompozytorzy włoscy w Wiedniu końca XVII wieku (sepolcro). Później właściwie synonim oratorium (nawet Mojżesz w Egipcie).

Air

Air: w muzyce francuskiej, a także angielskiej. Zwłaszcza w utworach wokalno-scenicznych: odpowiednik włoskiej arii. Często też melodyjna pieśń. Poza tym opcjonalna część suity, bez charakteru tanecznego.

Agitka

Agitka: gatunek literatury propagandowej, zwłaszcza wśród pisarzy sowieckich (Majakowski, Biedny), wśród których się wykształciła. Także filmowa.

Aforyzm

Aforyzm: artykuł przedstawia definicję aforyzmu, zarys historii aforystyki na świecie i w Polsce. Prezentuje różnice między aforyzmami a sentencjami, maksymami, przysłowiami i innymi pojęciami paremiologicznymi.

Adoksografia

Adoksografia: gatunek literacki, popis retoryczno-erudycyjny, w którym tematy trywialne przedstawia się jako ważne. “Pochwała łysiny” Synezjusza, “Pochwała głupoty” Erazma.

Acta martyrum

Acta martyrum, gesta martyrum: “Protokoły sądowe męczenników”, relacje pisane z procesu i męczeństwa pierwszych chrześcijan. Dały początek późniejszej literaturze hagiograficznej.

Abstract

Abstract, abstrakt: Skrócona wersja publikacji naukowej, artykułu naukowego. Maksymalnie skondensowana, odwołuje się do słów kluczowych (keywords).

Adynata

Adynata: “niedorzeczności”, “niemożliwości” w literaturze. Rozumiane mogą być jako figura retoryczna, humorystyczne utwory fabularne (zwłaszcza w literaturze ludowej), względnie anegdoty i facecje, lub jako nonsensowne motywy literackie.

Biografia

Biografia: opowieść o życiu konkretnej jednostki, zazwyczaj wyjątkowej i ważnej w historii. Nazywana też życiorysem. Artykuł stanowi historyczny przegląd rozwoju biografistyki, definiuje ją i pojęcia powiązane (jak autobiografia czy literatura biograficzna).

Barzelletta

Barzelletta: w języku włoskim dosłownie “dowcip”, “żart”, “kawał”, szczególnie obsceniczna dykteryjka. Artykuł obejmuje tak znaczenie literackie, jak i muzyczne terminu, które są powiązane. Barzelletta to bowiem tak forma muzyczna, jak i gatunek literacki obecny w kulturze włoskiej od późnego średniowiecza do renesansu. Oba znaczenia są zresztą niemal równoznaczne z terminem “frottola”.