Bachus

Bachus, Bacchus: łacińska forma imienia Bakchos, które w mitologii greckiej funkcjonuje jako alternatywne imię Dionizosa.

Eneida

Eneida: epos Wergiliusza z I wieku p.n.e., narodowy poemat rzymski.

Eduowie

Eduowie: starożytny lud galijski.

Achaja

Achaja: region w starożytnej Grecji, północny zachód Peloponezu.

Achajowie

Achajowie: jedno z głównych plemion greckich, przez Homera utożsamiane ze wszystkimi Grekami. Twórcy kultury mykeńskiej.

alabaster

Alabaster: minerał, głównie alabaster gipsowy, także kalcytowy.

barbaryzm

Barbaryzm, barbaryzmy: negatywnie oceniane zapożyczenia językowe.

Apoteoza

Apoteoza – uznanie istoty ludzkiej za istotę boską.

Bajka

Bajka Bajka – krótki utwór narracyjny pisany wierszem lub prozą, którego bohaterami są zwierzęta i ludzie (także rosliny lub przedmioty), zawierający pouczenie moralne. Pouczenie to zazwyczaj wypowiedziane jest wprost (jako morał bajki – najczęściej na końcu utworu) może też być dobitnie zasugerowane. Morał występujący na końcu bajki określany jest terminem epimythion. Rzadziej występuje morał jako formuła początkowa … Czytaj dalej

Akant

Akant: rodzaj roślin z rodziny akantowatych. Liść akantu to jeden z najczęstszych ornamentów.

Agora

Agora: plac miejski w starożytnej Grecji, zwłaszcza Agora w Atenach. Symbolika agory, rodzaje agor.

Aegikranion

Aegikranion Aegikranion (zlatynizowane aegikranium, aegicranium) – w terminologii sztuk pięknych: dekoracyjny element architektoniczny, ornament w kształcie czaszki kozy (kozła) lub barana w ujęciu frontalnym. Typowy dla sztuki starożytności klasycznej, najczęściej występował w sztuce sakralnej (dekoracja ołtarzy) oraz w sztuce sepulkralnej (dekoracja grobów). Zazwyczaj jako dekoracja rzeźbiarska, często w formie fryzu, płaskorzeźby, reliefu. Pierwotnie aegikranion symbolizował … Czytaj dalej

Aedicula

Aedicula, edykuł, edicula, edykula: kaplica rzymska, kapliczka. W architekturze i sztuce dekoracyjnej także nisza, obramowanie, model budynku lub element deokracyjny.

Adyton

Adyton – najbardziej ukryta część sanktuarium starożytnego, najczęściej naos. Sanktuarium takim mogła być świątynia, ale też święty gaj lub grota. Porównaj: abaton.

Album

Album: definicja i historia, publikacja z reprodukcjami malarstwa, dzieł sztuki i rysunkami oraz kolekcja

Ababda

Ababda (Ababa, Ababde, Ababdechowie, Ababdowie, Ababdeh, Ababda Beja, Abab’da, Alababdp): lud w Egipicie i Sudanie, podgrupa ludu Bedża. Zamieszkują wybrzeże Morza Czerwonego. Utożsamiani ze starożytnymi Gebadei.

Dialekt arkadyjsko-cypryjski

Dialekt arkadyjsko-cypryjski, dialekt achajski (także w liczbie mnogiej: dialekty arkadyjsko-cypryjskie, dialekty achajskie): dialekt języka starogreckiego, występował na Cyprze i w Arkadii.

Fatum

Fatum: w mitologii rzymskiej – los, przeznaczenie (personifikacja), także wola bogów. W filozofii – ślepa wola, hemajrmene, źródło pojęcia “fatalizm”.

Akrostych

Akrostych: gatunek literacki. Definicja, historia i rodzaje akrostychów. Akrostychy w poezji polskiej.

Kataleksa

Kataleksa: w wierszu iloczasowym i sylabotonicznym, w tym polskim. Metrum katalektyczne, stopa katalektyczna, wiersz katalektyczny.

Azjanizm

Azjanizm: styl w retoryce i literaturze starożytnej Grecji i Rzymu, ukształtowany w hellenistycznej Azji mniejszej. Obfitość figur retorycznych, wybujałość, kwiecistość. Obecny także w wymowie chrześcijańskiej, bizantyjskie i nowożytnej.

Agon

Agon: w języku greckim rywalizacja, spór, igrzyska, zawody. Termin dotyczy zawodów sportowych, w tym igrzysk olimpijskich, oraz innych konkursów, muzycznych i poetyckich. W teatrze greckim element tragedii i komedii. Także konkurs tragików organizowany w starożytnych Atenach w Wielkie Dionizje. Pojęcie kluczowe dla kultury starożytnej Grecji – społeczeństwo greckie określa się wręcz jako “społeczeństwo agonistyczne”.

Agonoteci

Agonoteci: sędziowie zawodów sportowych, agonów. Sponsorzy i organizatorzy, również w odniesieniu do innych konkursów, jak agony teatralne i poetyckie, Także definicja ogólna dla języka greckiego.

Agon: teatr

Agon: teatr grecki. Definicja agonu – komedia attycka i tragedia grecka. Ajschylos, Sofokles, Eurypides. Poza tym zawody tragików, konkurs na najlepszą tragedię, które odbywały się w Wielkie Dionizje i inne święta w Atenach i Grecji.

Dacja

Dacja: ojczyzna ludu Daków, następnie prowincja rzymska. Na terenie dzisiejszej Rumunii. Zdobyta przez Trajana w wojnie z Decebalem, ewakuowana przez cesarza Aureliana. Źródło złota, srebra i żelaza.

Adoksografia

Adoksografia: gatunek literacki, popis retoryczno-erudycyjny, w którym tematy trywialne przedstawia się jako ważne. “Pochwała łysiny” Synezjusza, “Pochwała głupoty” Erazma.

Konstrukcja absolutna

Konstrukcja absolutna: konstrukcja składniowa składająca się z rzeczownika (zaimka itp.) w odpowiednim przypadku i formy imiesłowowej. Typowa dla języków klasycznych (ablativus absolutus, genetivus absolutus).

Adranum

Adranum, Hadranum: miasto na Sycylii, założone przez Dionizjusza I w miejscu świątyni Adranosa. Miejsce bitwy Timoleona z Koryntu z Hiketasem . Obecnie Adrano. Zachowane ruiny grecko-rzymskie.

Adagium

Adagium: kultura średniowieczno-renesansowa stosuje rozróżnienie adagium/proverbium. Adagium pochodzi ze starożytności pogańskiej, proverbium z Pisma Świętego. W języku polskim znaczenie odmienne niż przy angielskim i francuskim “adage” – tam słowo to oznacza raczej przysłowie pochodzenia ludowego.

Abaton

Abaton: niedostępna komnata, część świątyni lub cały okręg sakralny w religii starożytnej Grecji. Szczególnie znany był Abaton w świątyni Asklepiosa w Epidauros. Także wyobrażone miejsce w mitologii Thomasa Bulfincha.

Acta martyrum

Acta martyrum, gesta martyrum: “Protokoły sądowe męczenników”, relacje pisane z procesu i męczeństwa pierwszych chrześcijan. Dały początek późniejszej literaturze hagiograficznej.

Adynata

Adynata: “niedorzeczności”, “niemożliwości” w literaturze. Rozumiane mogą być jako figura retoryczna, humorystyczne utwory fabularne (zwłaszcza w literaturze ludowej), względnie anegdoty i facecje, lub jako nonsensowne motywy literackie.

Biografia

Biografia: opowieść o życiu konkretnej jednostki, zazwyczaj wyjątkowej i ważnej w historii. Nazywana też życiorysem. Artykuł stanowi historyczny przegląd rozwoju biografistyki, definiuje ją i pojęcia powiązane (jak autobiografia czy literatura biograficzna).