Hans von Aachen

Hans von Aachen

Ile liter ma alfabet polski?

⇐ Główny artykuł – Alfabet polski (z obszernymi informacjami historycznymi dotyczącymi polskiego alfabetu). Ile liter ma alfabet polski? Współczesny standardowy alfabet polski ma 32 litery. Są to kolejno litery: 1. A, a; 2. A, ą 3. B, b 4. C, c 5. Ć, ć 6. D, d 7. E, e 8. Ę, ę 9. F, … Czytaj dalej

Żywoty świętych

Żywoty świętych: gatunek literatury biograficznej, życie świętych przedstawione w tradycyjnej konwencji hagiograficznej.

Zwischenruf

Zwischenruf (z języka niemieckiego): głośny okrzyk z sali przerywający wypowiedź publiczną, np. debatę parlamentarną.

życie literackie

Życie literackie: ogół warunków i zjawisk społecznych, które określają zjawiska literackie – zwłaszcza instytucje literackie.

Żongler

Żongler: artysta cyrkowy zajmujący się podrzucaniem przedmiotami (żonglowaniem). W średniowieczu żonglerzy – wędrowni muzykanci, poeci, deklamatorzy.

Żagary

Żagary: grupa poetycka działająca w okresie dwudziestolecia międzywojennego, zaliczana do drugiej awangardy.

magodia

Magodia (magoidia) Magodia (magoidia) – w teatrze starożytnej Grecji rodzaj sceny komicznej. Obejmowała ona występy mężczyzn, którzy dla wywołania efektu komicznego występowali w strojach kobiet. Stanowiła osobny podgatunek mimu, który rozkwitał w III wieku p.n.e. Cechowała ją groteskowość i obsceniczność. Magodia w teatrze starożytnej Grecji Z literatury greckiej magodie przejął następnie mim rzymski. Męscy aktorzy … Czytaj dalej

D’Este

D’Este (Este, Estensi): włoski ród panujący, książęta Ferrary i Mantui.

Wizerunek (effigium)

Wizerunek, podobizna, effigium: reprezentacja plastyczna osoby.

Ekfraza

Ekfraza: literacki, w tym zwłaszcza poetycki opis dzieła sztuki, także figura retoryczna.

Drzwi Wschodnie Baptysterium we Florencji

Drzwi Wschodnie: drugie drzwi Baptysterium we Florencji (po drzwiach Andrei Pisano). Wykonał je z brązu w latach 1402-1425 Lorenzo Ghiberti.

Podniesienie krzyża

Podniesienie krzyża: obraz ołtarzowy Rubensa stworzony w latach 1610-1611.

Kantoria w kościele Santa Maria del Fiore

Kantoria w kościele Santa Maria del Fiore: trybuny śpiewacze (cantorie), Luca della Robbia i Donatello.

Escorial

Escorial, El Escorial, San Lorenzo de Escorial, Eskurial: monumentalne założenie architektoniczne obejmujące pałac królewski z klasztorem, mauzoleum i kościołem św. Wawrzyńca.

El Greco

El Greco, właściwie Domenikos Theotokopulos (ok. 1540-1614): malarz pochodzenia greckiego działający w Hiszpanii. Czołowy przedstawiciel manieryzmu.

della Rovere

Della Rovere: włoski ród arystokratyczny, papieże i kardynałowie, władcy Urbino.

Śmierć Marii

Śmierć Marii (Zaśnięcie Marii): obraz Caravaggia powstały w latach 1605-1606.

De re aedificatoria – Ksiąg dziesięć o sztuce budowania

De re aedificatoria, Ksiąg dziesięć o sztuce budowania: renesansowy traktat o architekturze Leona Battisty Albertiego

Gerard David

Gerard David (ok. 1460-1523): niderlandzki malarz, przedstawiciel wczesnego renesansu północnego.

Dawid Michała Anioła

Dawid Michała Anioła – jedno z najbardziej znanych dzieł sztuki renesansu, marmurowa rzeźba, którą w latach 1501-1504

Danae

Danae: postać w mitologii greckiej, matka Perseusza, kochanka Zeusa.

Dawid

Dawid, król Izraela Dawid – król starożytnego Izraela i Judy, jedna z głównych postaci historycznych w Biblii i jedna z kluczowych postaci w dziejach kultury. Jego życie przypada na przełom X i XI wieku p.n.e., panowanie Dawida datuje się tradycyjnie na około 1012-972 p.n.e. W chrześcijaństwie Dawid stanowi typ mesjański. Zobacz też: Dawid Michała Anioła, … Czytaj dalej

Dante

Dante Aligheri (Alighieri): najwybitniejszy poeta literatury włoskiej i średniowiecznej, filozof, działacz polityczny.

Andrea del Castagno

Andrea del Castagno (ok. 1419-1457), właściwie Andrea di Bartoldi di Simone: włoski malarz wczesnego renesansu.

Ludovico Carracci

Ludovico (Lodovico) Carracci: włoski malarz wczesnobarokowy.

Agostino Carracci

Agostino Carracci (1557-1602): włoski rytownik i malarz wczesnego baroku.

Annibale Carracci

Annibale Carracci (1560-1609): włoski malarz, grafik i rysownik wczesnego baroku.

Carracci

Carracci: rodzina malarzy włoskich, bracia Agostino i Ludovico Carracci oraz ich kuzyn Ludovico. Akademia Carraccich, Accademia Carracci (Accademia dei Carracci, Akademia Bolońska, Accademia degli Incamminati).

Vittore Carpaccio

Vittore Carpaccio (ok. 1460- 1526); włoski malarz wczesnorenesansowy, przedstawiciel szkoły weneckiej.

Vicente Carduco

Vincente Carducho: hiszpański malarz manierystyczny, autor dzieła Diálogos de la pintura (Dialogi o malarstwie).

Grający w karty

Grający w karty, Szulerzy, Gra w karty: obraz Caravaggia.

Dzwonnica Giotta

Dzwonnica Giotta, Kampanila we Florencji: kampanila przy katedrze Santa Maria del Fiore we Florencji.

Camerino d’alabastro

Camerino d’alabastro (camerini d’alabastro): alabastrowa komnata w Ferrarze, pokój (studiolo) księcia Alfonsa I d’Este.

Camera degli Sposi

Camera degli Sposi (Komnata Małżonków, Komnata Małżeńska, Sala Małżeńska), Camera Picta (Komnata Malowana): komnata audiencyjna w Palazzo Ducale w Mantui z freskami Andrei Mantegni.

Jacques Callot

Jacques Callot (1592-1635): francuski rysownik i grafik, przedstawiciel manieryzmu.

Caravaggio

Caravaggio, wł. Michelangelo Merisi: włoski malarz, czołowy przedstawiciel malarstwa wczesnego baroku.

Baptysterium we Florencji

Baptysterium we Florencji (Baptysterium św. Jana Chrzciciela, wł. Battistero di San Giovanni): romańskie baptysterium słynne mozaiki i drzwi (Ofiara Izaaka, Drzwi Raju).

Chrzest Pański

Chrzest Pański (Chrzest Chrystusa, Chrzest Chrystusa w Jordanie, chrzest w Jordanie) – chrzest Jezusa Chrystusa, w religii i w sztuce.

Alessio Baldovinetti

Alessio Baldovinetti (Alesso Baldovinetti, Alesso di Baldovinetto, ur. 1425, zm. 1499) – włoski malarz renesansowy.

Giovanni Baglione

Giovanni Baglione – włoski malarz barokowy, historyk sztuki.

Sisto Badalocchio

Sisto Badalocchio (ur. 1585, zm. po 1620): włoski malarz i grafik wczesnego baroku.

Bachus

Bachus, Bacchus: łacińska forma imienia Bakchos, które w mitologii greckiej funkcjonuje jako alternatywne imię Dionizosa.

bank

Bank (banki): samodzielna instytucja finansowa przeprowadzająca transakcje finansowe związane z obiegiem i gromadzeniem pieniądza (operacje pieniężne).

Dirck van Baburen

Dirck van Baburen (około 1595-1624): niderlandzki malarz, caravaggionista utrechcki,

Babilońska niewola papieży

Babilońska niewola papieży: określenie okresu w dziejach Kościoła, także określenie polemiczne.

Pietro Aldobrandini

Pietro Aldobrandini (1571-1621): kardynał, mecenas i kolekcjoner sztuki.

Andrea Alciato

Andrea Alciato (1492-1450): włoski humanista, prawnik, autor popularnego dzieła “Emblemata”.

Francesco Albani

Francesco Albani (1578-1660): włoski malarz.

Albizzi

Albizzi (Albizi): władcy Florencji, ród oligarchiczny.

Leon Battista Alberti

Leon Battista Alberti : architekt i teoretyk sztuki epoki renesansu, humanista, pisarz, uczony.

Giovanni Battista Agucchi

Giovanni Battista Agucchi: teoretyk sztuki okresu renesansu, sekretarz papieski.

Modlitwa w Ogrójcu

Modlitwa w Ogrójcu, konanie w Ogrójcu, Chrystus w Ogrójcu, Chrystus na Górze Oliwnej: wydarzenie z życia Chrystusa, częsty temat w sztuce.

Pieter Aertsen

Pieter Aertsen (Aertsz, Aertszen, Aertszone): niderlandzki malarz renesansowy, znany z martwych natur i scen rodzajowych.

Eneida

Eneida: epos Wergiliusza z I wieku p.n.e., narodowy poemat rzymski.

pokłon trzech króli

Pokłon trzech króli, także motyw pokłonu trzech króli, hołd trzech króli, adoracja dzieciątka Jezus przez trzech króli: motyw w sztuce.

Akademia Świętego Łukasza

Akademia Świętego Łukasza (Accademia di San Luca): renesansowa akademia artystyczna założona w 1577 w Rzymie.

Nacechowaność

Nacechowaność, nacechowanie: w terminologii językoznawczej – posiadanie przez jeden z członów opozycji prywatnej cechy, której pozbawiony jest człon drugi.

kabaret

Kabaret: kabaretami nazywa się dziś tak teatrzyki kabaretowe (z własnym lokalem), zespoły kabaretowe (bez stałej siedziby) i same spektakle kabaretowe.

Aspekt

Aspekt, aspekt czasownika: kategoria gramatyczna czasownika, dzieląca ogół czasowników na dwie klasy, czasowniki dokonane i czasowniki niedokonane.

Piotr Bagration

Piotr Bagration (1764-1812): rosyjski generał w czasie wojen napoleońskich.

Aurangzeb

Aurangzeb, 1618-1707 – szósty władca indyjski z dynastii Wielkich Mogołów.

Eduowie

Eduowie: starożytny lud galijski.

Bai Fengxi

Bai Fengxi: chińska dramatopisarka i aktorka.

A Jia

Ah Jia: chiński dyrektor teatralny, dramaturg i teoretyk teatru.

Całe życie Sabiny

“Całe życie Sabiny”: powieść psychologiczna Heleny Boguszewskiej z 1934 roku.

Handkäse

Handkäse, Handkäs: tradycyjny niemiecki ser twarogowy dojrzewający, zwłaszcza regionalny Hessischer Handkäse. Podawany jako Handkäse mit Musik i Handkäse ohne Musik

entrée

Entrée – wieloznaczny termin kulinarny: przystawka podawana na początku posiłku. Także w terminologii muzycznej, baletowej, teatralnej i cyrkowej.

Custard powder

Custard powder: brytyjski produkt spożywczy typu instant, umożliwia sporządzanie błyskawicznej wersji kremu angielskiego,

Achaja

Achaja: region w starożytnej Grecji, północny zachód Peloponezu.

Achajowie

Achajowie: jedno z głównych plemion greckich, przez Homera utożsamiane ze wszystkimi Grekami. Twórcy kultury mykeńskiej.

Aaronsohnowie

Aaronsohnowie: izraelska rodzina znana z działalności w siatce szpiegowskiej Nili. Agronom Aaron Aahronson i jego siostra Sarah Aarohnson.

Akumulacja

Akumulacja, akumulacja kapitału (ekonomicznego): przeznaczanie zasobów na dalszy rozwój, gromadzenie dochodów w celach inwestycyjnych.

aktynometria

Aktynometria: dział meteorologii badający promieniowanie słoneczne, ziemskie i atmosferyczne.

Aktualizm: geologia

Aktualizm geologiczny, uniformitaryzm, uniformitarianizm: jedna z podstawowych zasad geologii, w wyjaśnianiu przeszłości Ziemi należy opierać się wyłącznie na obserwacji sił działających obecnie.

aktualizm

Aktualizm, aktualizm filozoficzny: określenie stanowisk odkreślających rolę stawania się i zmienności w strukturze ontycznej rzeczywistości, zwłaszcza idealizm aktualny Giovanniego Gentile. Podobne stanowiska występują także w teologii i antropologii filozoficznej (przede wszystkim związanej z teologią protestancką). W innych znaczeniach termin ten występuje w psychologii (psychologia Wilhelma Wundta i jego kontynuatorów) oraz w naukach przyrodniczych i filozofii przyrody (zasada aktualizmu i aktualizm geologiczny). W naukach przyrodniczych określa się tak koncepcje podkreślające ciągłość procesów zachodzących w przyrodzie.

astronomia

Astronomia: definicja, przegląd zagadnień, historia astronomii.

alabaster

Alabaster: minerał, głównie alabaster gipsowy, także kalcytowy.

aklimatyzacja

Aklimatyzacja: obejmujące zmiany niedziedziczne procesy przystosowania się organizmów do zmienionych warunków środowiska.

aglomeracja

Aglomeracja, aglomeracja miejska, aglomeracja miejsko-przemysłowa: zespół miast powiązanych funkcjonalnie, komunikacyjnie i gospodarczo.

Strefa aeracji

Strefa aeracji, strefa nawietrzona, strefa napowietrzenia: strefa w obrębie skorupy ziemskiej, warstwa przepuszczalnego gruntu częściowo wypełniona powietrzem.

Aerologia

Aerologia: dział meteorologii, nauka badająca procesy i zjawiska zachodzące w wysokich warstwach atmosfery ziemskiej. Dawniej ogólna nauka o powietrzu i atmosferze.

Gradient adiabatyczny

Gradient adiabatyczny, adiabatyczny gradient temperatury: w meteorologii, gradient suchoadiabatyczny i gradient wilgotnoadiabatyczny.

Proces adiabatyczny

Przemiana adiabatyczna, proces adiabatyczny: proces termodynamiczny w układzie izolowanym od otoczenia.

Adaptacja biologia

Adaptacja, przystosowanie: proces biologiczny polegający na zmianie budowy i funkcji organizmów w celu dostosowania się do nowych warunków.

Absorpcja

Absorpcja, sorpcja wgłębna, sorpcja objętościowa, pochłanianie, wchłanianie :pochłanianie jednej substancji (określanej terminem absorbat – ciało wchłaniane) przez inną (określaną terminem absorbent – ciało wchłaniające).

Abisal

Abisal, także w formie abysal oraz sfera abisalna, sfera głębinowa – w hydrologii: najgłębsza sfera w morzach i oceanach (także głębokich jeziorach), strefa przydenna.

Aberracja światła

Aberracja światła Aberracja światła, także aberracja astronomiczna lub aberracja gwiezdna (dawniej także w formie aberacja światła) – w astronomii: zmiana kierunku światła powodująca pozorne przemieszczenie się ciała niebieskiego na sferze niebieskiej. Zjawisko to wywoływane jest przez ruch obserwatora względem obserwowanego obiektu (np. wraz z Ziemią). Zobacz też: aberracja – różne znaczenia terminu, tam też etymologia … Czytaj dalej

Aberracja

Aberracja: nieprawidłowość, odchylenie od normy. Termin fachowy w astronomii, fizyce, biologii i medycynie.