Aranżacja

Aranżacja

Aranżacja – termin występujący w wielu dziedzinach sztuki, przede wszystkim w muzyce. We wszystkich stanowi formę szeroko pojętej adaptacji utworu.

Etymologia: z języka francuskiego – czasownik arranger znaczy “organizwać”, rzeczownik arrangement oznacza “ułożenie”, “układ”. Osoba zajmująca się aranżacją to aranżer (także z języka francuskiego – arrangeur).

Aranżacja w muzyce

W muzyce klasycznej określa się tym terminem zabieg zbliżony do transkrypcji: opracowanie utworu muzycznego na inny instrument lub zespół muzyczny, niż w oryginale; niekiedy także instrumentację danej melodii. Np. rozpisanie na zespół wokalny lub instrumentalny utworu przeznaczonego pierwotnie do wykonywania solo lub rozpisanie piosenki przeznaczonej pierwotnie na głos i fortepian – na orkiestrę taneczną. Transkrypcja różni się od aranżacji przede wszystkim tym, że ma bardziej swobodny charakter, stając się często fantazją lub parafrazą utworu oryginalnego.

W muzyce jazzowej i popularnej

Inne znaczenie termin ten przybiera w jazzie. Aranżacja to w muzyce jazzowej przeciwieństwo bardziej typowej dla niej improwizacji: takie opracowanie tematu muzycznego (chorus) które ustalone zostało odgórnie, omówione między wykonawcami utworu i zapisane w zapisie nutowym. Określać można w ten sposób także twórcze opracowanie utworu przez dowolne zaprogramowanie jego wykonania, w tym odgórne wydzielenie improwizowanych partii utworu i partii realizowanych z zapisu nutowego.

W muzyce rozrywkowej określa się tak natomiast pewien zespół czynności o charakterze twórczym – twórcze opracowanie utworu mające na celu dostosowanie go do konkretnego wykonania, a także uzgodnienie go z panującymi aktualnie tendencjami i modami. Ma się przez to na myśli na myśli nadanie utworowi ostatecznej postaci w dziedzinie harmonii, brzmienia, dynamiki i rytmiki. W muzyce popularnej i jazzowej aranżacja zastępuje więc zapis nutowy, stając się nawet niekiedy jego określeniem synonimicznym.

Zmiana charakteru muzycznego utworu określana jest jako jego przearanżowanie. Istnieje także slangowe określenie aranż, oznaczające podkład muzyczny wykorzystywany przez zespoły grające muzykę taneczną (np. w formacie MIDI).

Aranżacja w sztuce użytkowej

W sztuce użytkowej pojawia się termin aranżacja wnętrz. Określa się nim zaprojektowanie wystroju pomieszczenia, szczególnie mieszkalnego – zwłaszcza w wyraźnie określonym stylu, zgodnie z określoną modą lub zgodnie z gustem jakiejś epoki.

Aranżacja filmowa

W terminologii filmowej określenie to przede wszystkim w odniesieniu do scenerii. Rozróżnia się scenerie aranżowane, przygotowane specjalnie dla potrzeb realizacji filmu, i niearanżowane, naturalne.

Zobacz też: adaptacja filmowa.