Ampla

Ampla

Ampla – w terminologii sztuk pięknych: rodzaj abażuru (zobacz: abażur), a także rodzaj lampy olejnej.

Rodzaj abażuru

Ampla to abażur lampy wiszącej mający kształt płytkiej, spłaszczonej misy. Abażur taki zawiesza się na łańcuszkach. Wykonany jest najczęściej z alabastru, także ze szkła i porcelany. Taka forma abażuru pochodzi ze sztuki starożytnej (opisana niżej forma lampy oliwnej), jako naśladownictwo starożytnych form sztuki użytkowej szczególnie popularna stała się w XIX wieku.

Rodzaj lampy olejnej

W starożytnej sztuce użytkowej ampla była to lampa olejna w kształcie płytkiej misy, podwieszona na łańcuszkach. Taka forma lampy wykształciła się w sztuce rzymskiej. Od V wieku ample, dla zwiększenia siły światła, zawieszano w grupach. Ample, przybierające ozdobne, dekoracyjne formy, stały się także częstym elementem wyposażenia świątyń wczesnochrześcijańskich oraz meczetów.

Etymologia

Słowo pochodzi z języka łacińskiego, w którym oznacza “uchwyt”, “uszko”. Do języka polskiego słowo nie przeszło jednak bezpośrednio z łaciny, ale za pośrednictwem niemieckiego wyrazu Ampel. W języku niemieckim, prócz znaczenia podstawowego (opisany rodzaj lampy), Ampel to także sygnalizacja świetlna (w tym popularny w Berlinie Ampelmann) oraz donica wisząca.

Porównaj: apla, w poligrafii i w sztukach plastycznych.

Bibliografia:

  • Słownik terminologiczny sztuk pięknych.
  • Słownik sztuki dekoracyjnej.