aktynometr

Aktynometr

Aktynometr – przyrząd służący do pomiaru intensywności promieniowania słonecznego (docierającego na Ziemię bezpośrednio od Słońca). Mierzone jest przy tym, w przypadku aktynometrów w wąskim rozumieniu, przede wszystkim promieniowanie bezpośrednie, nie rozproszone (pyranometr) czy całkowite (solarymetr). Obok bolometru, jedno z głównych urządzeń pomiarowych stosowanych w aktynometrii (zobacz: aktynometria). Zasada działania aktynometru opiera się na zdolności pochłaniania promieniowania przez ciało czarne oraz zamieniania go w energię cieplną (zależność temperatury elementu pomiarowego od intensywności promieniowania). W użyciu są głównie aktynometry elektryczne (z detektorami podczerwieni) i bimetaliczne.

Etymologia: z języka greckiego, aktis – “promień” i metreo – “mierzę”.

Aktynometry: główne rodzaje

Rodzajem aktynometru jest aktynograf. Jest to urządzenie samopiszące, zaopatrzone w heliostat, samoczynnie regulujący położenie urządzenia względem Słońca, rekompensując wpływ ruchu dziennego.

Aktynometr Michelsona (konstruktor: W.A. Michelson) opiera się na płytce bimetalicznej pochłaniającej promienie słoneczne. Stopień rozszerzania się płytki pod wpływem promieniowania słonecznego zależy od intensywności tego promieniowania.

Aktynometr, który wyraża natężenie promieniowania w jednostkach absolutnych (w kaloriach) to aktynometr absolutny, określany też jako pirheliometr (pyrheliometr). Spotyka się też konwencję, by aktynometrami nazywać jedynie pyrheliometry o małej dokładności. Najdokładniejszy typ pyrheliometru (pyrheliometr wodny) skonstruował w  1909 roku amerykański astronom Charles Greeley Abbot. Pirheliometr wskazujący intensywność promieniowania rozproszonego to piranometr. Pyrheliometr z możliwością samozapisywania to pirheliograf (pyrheliograf).

Za rodzaj aktynometru uznać można także bolometr, urządzenie służące do pomiaru energii poszczególnych barw widma.

Bibliografia:

  • Kazimierz Różdżyński, Miernictwo meteorologiczne, IMGW, Warszawa 1995.