Adamaszek

Adamaszek

Adamaszek – rodzaj tkaniny, najczęściej kosztowna tkanina jedwabna jedwabna w splocie atłasowym, także lniana lub bawełniana, a nawet wełniana (dziś stosuje się także jedwabie sztuczne). Przeważnie dwustronna, rzadziej jednostronna. Najczęściej jednobarwna, czasem dwubarwna, niemal zawsze wzorzysta. Mimo monochromatyczności, kolorystyka adamaszków była zawsze dość zróżnicowana – niejako klasyczne są adamaszki amarantowe, częste są także złote, niebieskie i zielone.

Zobacz też: aksamit, atłas – także będące tkaninami pochodzenia wschodniego.

Cechuje się matowym wzorem na błyszczącym tle lub odwrotnie, błyszczącym wzorem na matowym tle. Występuje przy tym duża skala wzorów, znaczna rozmaitość wzorów. Wzór ten uzyskuje się poprzez kontrast faktury splotów tkackich (zróżnicowanie pokryć splotu tkackiego lub zastosowanie dwóch różnych splotów), wywołujący kontrast światła i cienia. Dla adamaszku typowa jest także łamana schodkowana linia konturów wzoru, czasem też dekorowane są dodatkowym wątkiem broszowania.

Splot tła atłasowy – satynowy. Adamaszki w sensie właściwym produkuje się od XIX wieku przy użyciu maszyn żakardowych, które jednak obecnie niemal wyszły z użycia.

Adamaszek: Historia i etymologia nazwy

Najstarsze adamaszki wytwarzano w Chinach, ojczyźnie tkanin jedwabnych, już w okresie dynastii Han (II wiek p.n.e. – II wiek n.e.). W krajach arabskich, przede wszystkim w Egipcie i Syrii, pojawiły się w VIII wieku. Nazwa polska i w ogóle nazwy europejskie (np. angielska damasc, francuska damas, włoska damasco), podobnie jak określenia fajanse damasceńskie czy stal damasceńska, pochodzi od miasta Damaszek. Do języka polskiego nazwa ta dotarła prawdopodobnie z języka tatarskiego, występuje także w formie jadamaszek.

Do Europy adamaszek dostał się za pośrednictwem arabskim – produkowano od XII wieku, przede wszystkim na terenie Włoch. W XVI i XVII wieku wielkim ośrodkiem produkcji adamaszków lnianych była Flandria i Niderlandy Północne. W XVII i XVIII wieku główne ośrodki produkcji znajdowały się na Śląsku i w Saksonii. Od XVIII wieku prócz klasycznych jednobarwnych produkować zaczęto także adamaszki dwubarwne i wielokolorowe.

Drogie adamaszki jedwabne używane były jako materia na kosztowne stroje oraz paramenty kościelne (głównie szaty liturgiczne), a także do obijania ścian i mebli, np. jako barokowe draperie. Z tańszych adamaszków lnianych wytarzano głównie bieliznę pościelową (obicia kołder) i bieliznę stołową (obrusy).