Adagium

Adagium

Adagium – często utożsamiana z proverbium (łacińskie “przysłowie”) sentencja, formuła wyrażająca prawdę ogólną. Przeważnie o metaforycznym charakterze, przy czym metafora zobrazować ma jakąś codzienną, potoczną obserwację.

“Adage” a porzekadło

W innych językach to angielskie adage, francuskie adage. W językach tych znaczenie terminu jest jednak szersze niż w języku polskim, w którym używa się go raczej w odniesieniu do kultury średniowiecznej i renesansowej. Właściwszym przekładem terminów obcojęzycznych będzie przeważnie polskie słowo porzekadło. Wyrazy angielskie i francuskie obejmują swoim zakresem znaczeniowym bardziej porzekadła pochodzenia ludowego, niż starożytne maksymy i sentencje.

Adagium a proverbium

W kulturze średniowiecza i odrodzenia, które lubowały się w przysłowiach i sentencjach, istniało rozróżnienie adagium/proverbium. Pierwszym terminem określano przysłowia pochodzenia biblijnego, np. z Księgi Przysłów czy Mądrości Syracha. Drugim przysłowia wywodzące się ze starożytności klasycznej, pogańskiej.

Adagia Erazma z Rotterdamu

Powstawało wiele zbiorów adagiów – autorem najsławniejszego był Erazm z Rotterdamu. Dzieło to, Adagiorum collectanea, ukazało się w Paryżu w 1500 roku. Wersja rozszerzona, Adagiorum chiliades, ukazała się w 1508 roku. Erazm opatrzył swój zbiór przysłów obszernymi komentarzami filozoficznymi i filologicznymi, wyjaśniającymi ich sens, przesłanie moralne czy też pochodzenie. W języku polskim ukazał się w 1973 w przekładzie Marii Cytowskiej wybór z tego dzieła pod tytułem Adagia, ze wstępem tłumaczki.