Abisal

Abisal

Abysal, strefa abisalna, strefa głębinowa

Abisal, nazwa także w formie abysal oraz sfera abisalna, sfera głębinowa – w hydrologii: najgłębsza sfera w morzach i oceanach (także głębokich jeziorach), strefa przydenna. Nie dociera do niej światło, jest to przy tym najgłębsza sfera, w której występuje życie. Górna granica abisalu jest zmienna, jako średnią przyjąć można sferę 1000-2000 metrów wraz z dnem oceanicznym (bental; poniżej abisalu występuje w oceanach sfera określana jako ultraabisal lub hadal). Wśród organizmów żywych zamieszkujących sferę abisalną dominują drapieżnicy (w tym ukwiały, małże i wieloszczety), mułożercy oraz filtratory.

W geologii termin strefa abisalna ma także inne znaczenie – oznacza on strefę skorupy ziemskiej na głębokości 5000-15000 metrów.

Etymologia: z greckiego ἄβυσσος, abyssos – “głębia”, “otchłań”; poprzez angielskie, francuskie i niemieckie abyssal oraz średniowieczno-łacińskie abyssalis.

Sfera abisalna rozpatrywana jest przede wszystkim jako środowisko życia w głębokich wodach oceanicznych. Strefę tę charakteryzują specyficzne warunki geologiczne. Wody abisalu cechują się średnim zasoleniem (34,8‰) i wysokim ciśnieniem wody. Są to wody zimne (poniżej 3°C), głównie pochodzenia polarnego, ale także mieszanego. Temperatura wody utrzymuje się przy tym na stałej wysokości. Dostawy materiału skalnego i organicznego z lądu są niewielkie. Tlen dostarczany jest do wód strefy abisalnej poprzez procesy mieszania się i tonięcia wód morskich (konwergencja). Wchodząca w skład abisalu część dna oceanicznego pokryta jest osadami, głównie mułem organicznym oraz czerwonym iłem głębinowym. Osady te określane są jako osady abisalne (abyssalne).

Życie organiczne sfery abisalnej jest rozproszone i ubogie. Wykorzystuje materię organiczną docierającą z pelagialu i litoralu, głównie opadający obumarły plankton. W rowach oceanicznych występują ekosystemy izolowane. Zamieszkujące je organizmy wykorzystują w procesach życiowych chemosyntezę. Formy organiczne sfery abysalnej (abisobionty, także abisofile), głównie formy zwierzęce, cechują charakterystyczne przystosowania. Organizmy abisalu pozbawione są często oczu, wytwarzają natomiast organy świetlne. Ze względu na wysokie ciśnienie panujące w ich ciałach organizmy te pękają po wydobyciu na powierzchnię. Świat roślinny sfery abysalnej jest bardzo ograniczony – brak jest roślin przeprowadzających fotosyntezę. Częściej występują bakterie, w tym producenci (bakterie przeprowadzające chemosyntezę).