Abażur

Abażur

Abażur – w sztuce użytkowej: dekoracyjna osłona lamp (elektrycznych i naftowych) i świeczników. Prócz funkcji dekoracyjnych, pełni także funkcje użytkowe, chroniąc oczy przed nadmierną ilością jaskrawego światła. Abażury pojawiły się we Francji za panowania Ludwika XV, wiązało się to z coraz to powszechniejszym w XVIII wieku używaniem biurek oraz stołów do pisania. Potwierdza to etymologia słowa: z francuskiego abat-jour. Ich powstanie wiązało się także ze szczególną dbałością o wystrój wnętrz, która pojawiła się w ówczesnej sztuce francuskiej (styl Ludwika XV). Do powszechnego użytku abażury weszły jednak dopiero w XIX wieku.

Świeczniki, zwłaszcza w typie bouillotte, miały często specjalne naczepy do abażurów. Do lamp naftowych stosowano natomiast często wielkie, podpięte abażury wykonane z barwnych tkanin. Zdobiono je często dodatkowymi przesłonami sporządzonymi z kolorowych paciorków. Prócz tkanin, abażury wykonywano także z najróżniejszych innych materiałów: także ze szkła (szczególnie szkła mlecznego), z porcelany, z metalu, z macicy perłowej, z alabastru, ze słomki, z papieru, z listewek drewnianych i z tworzyw sztucznych.

Ampla i umbra

Wisząca na łańcuszku lampa oliwna, a także jej abażur, to ampla. W dawnym języku polskim abażury określano także terminem “umbra”.

Abażur: Objaśnienia językowe

W innych językach: Język angielski – lampshade. Język niemiecki – Lampenschirm. Język francuski – abat-jour. Etymologia: od francuskiego rzeczownika jour, “dzień”, i czasownika abattre – “zburzyć”, “zabić”, a więc dosłownie “zabijacz dnia”, “zabijacz światła”. Podobne zestawienia są częstsze w języku francuskim, np. abat-faim (rodzaj posiłku, “zabijacz głodu”).